Μια ερμηνεία της Προς Ρωμαίους 13:1-7

Ή για το ζήτημα της πολιτικής εξουσίας

ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΩΣΤΗ ΚΟΣΜΕΑ

Θα παρουσιάσω εδώ μια διαφορετική χριστιανική άποψη για το ζήτημα της εξουσίας που δεν προβάλλεται στις εκκλησίες, και που θεωρούν μάλιστα το ζήτημα αυτό ληγμένο και η μόνη απάντηση απέναντι σε αυτόν που λέει κάτι ενάντια στην εξουσία είναι η απλή αναπαραγωγή εν είδει κλισέ του συγκεκριμένου εδαφίου στην Προς Ρωμαίους επιστολή. Η εξουσία είναι δοσμένη από το Θεό, άρα, συμπεραίνουμε όποιος αγωνίζεται ενάντια στην εξουσία είναι ενάντια στο θέλημα του Θεού.

Άμα όμως ήταν έτσι… θα είχαμε ακόμη δουλεία! Και άντε πες ότι όλοι αυτοί που αντιτάχθηκαν στην εκάστοτε εγκαθιδρυμένη εξουσία όπως ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ που αγωνίστηκε εναντίον της ρατσιστικά κατεστημένης τάξης πραγμάτων στην Αμερική, ο καθολικός ιερέας Καμίλο Τόρρες που σκοτώθηκε στη Βολιβία από τα κυβερνητικά στρατεύματα, ο αρχιεπίσκοπος της Ρεσίφε (Βραζιλία) Χέλντερ Καμάρα που αγωνιζόταν καθημερινά εναντίον της φτώχειας και της καταπίεσης που ασκούσαν τα αυταρχικά καθεστώτα στη Λατινική Αμερική, ο οποίος αρνιόταν να πιστέψει ότι ο Θεός, ο οποίος έκανε τον άνθρωπο ελεύθερο και συνδημιουργό, μπορεί να ικανοποιείται από τη λατρεία σκλάβων, ο Παπαχολέβας στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες χώρες όπως ο Ολλανδός Καρμελίτης ιερέας Τίτους Μπράντσμα, ο Πολωνός Μαξιμίλιαν Κόλμπε και τόσοι άλλοι ιερωμένοι που αγωνίστηκαν εναντίον της ναζιστικής εξουσίας στις κατεχόμενες χώρες, ακόμα και ο Ντίτριχ Μπονχέφερ που αναφέρουν πολύ συχνά στα κηρύγματά τους διάφοροι, που συμμετείχε ενεργά στο Γερμανικό κίνημα αντίστασης κατά του Ναζισμού και αναμείχθηκε μάλιστα στα σχέδια για τη δολοφονία του Χίτλερ, πράγμα που είχε ως αποτέλεσμα τη σύλληψη και την εκτέλεσή του με απαγχονισμό, ότι όλοι αυτοί και τόσοι άλλοι ακόμα… πήγαιναν κόντρα στο θέλημα του Θεού!

Παρουσιάζουμε στη συνέχεια ένα εκτενές απόσπασμα από το βιβλίο του Γάλλου χριστιανού φιλόσοφου και θεολόγου Jacques Ellul που έγραψε το 1988:«Αναρχία και χριστιανισμός» (Nησίδες, 2009).

(…) θα έπρεπε πρώτα να περιγράψουμε το γενικό κλίμα που επικρατούσε στους χριστιανούς, για να καταλάβουμε καλύτερα. Θα παραθέσω αυτά τα κείμενα, αν και είναι πασίγνωστα: Προς Ρωμαίους ιγ, 1-7: «Καθένας να υποτάσσεται στις ανώτερες αρχές [εξουσίαις υπερεχούσαις] γιατί δεν υπάρχουν εξουσίες που δεν προέρχονται από τον Θεό, και οι εξουσίες αυτές τοποθετούνται από τον Θεό. Γι’ αυτό όποιος εναντιώνεται στην εξουσία, εναντιώνεται στην τάξη πραγμάτων που έχει εγκαθιδρύσει ο Θεός, και αυτοί που εναντιώνονται θα προσελκύσουν πάνω τους μια καταδίκη. Δεν είναι για μια καλή πράξη, αλλά για μια κακή πράξη που πρέπει να φοβόμαστε τους δικαστές/άρχοντες. Ο δικαστής είναι υπηρέτης του Θεού για το καλό σου. Αλλά αν κάνεις το κακό, φοβάσαι, γιατί δεν έχει μάταια το ξίφος, καθώς είναι υπηρέτης [διάκονος] του Θεού για ν’ ασκεί την εκδίκηση και να τιμωρεί όποιον κάνει κακό. Είναι λοιπόν αναγκαίο να υποτάσσεσαι όχι μόνον από τον φόβο της τιμωρίας, αλλά και για τη συνείδησή σου. Για τον ίδιο λόγο πληρώνετε και τους φόρους [φόρους τελείτε]. Γιατί οι δικαστές [λειτουργοί] είναι υπηρέτες του Θεού οι εντεταλμένοι γι’ αυτή τη λειτουργία. Δίνετε σ’ όλους ό,τι τους οφείλετε: τον φόρο σ’ όποιους οφείλετε τον φόρο, την τιμή σ’ όποιους οφείλετε την τιμή». Και στην Επιστολή προς Τίτο (γ, 1): «Θυμίστε τους να υποτάσσονται στις αρχές και στους δικαστές». Να τα μόνα κείμενα σ’ όλη τη Βίβλο που τονίζουν την υπακοή και το καθήκον να υπακούουν οι άνθρωποι στις πολιτικές αρχές. Η αλήθεια είναι ότι δύο άλλα κείμενα δείχνουν ότι υπήρχε στις τάξεις των χριστιανών της εποχής εκείνης ένα ρεύμα «αντίθετο» προς το κυρίως ρεύμα που δείξαμε: στη δεύτερη επιστολή που αποδίδεται στον Πέτρο (β, 13) έχουμε την καταδίκη εκείνων «που περιφρονούν την εξουσία» Και στη μικρή επιστολή τη λεγόμενη του Ιούδα (παραγρ. 8) υπάρχει επίσης μια καταδίκη εκείνων που, «παρασυρμένοι από τις ονειροπολήσεις τους … περιφρονούν την εξουσία και βλασφημούν τους ένδοξους» [ενυπνιαζόμενοι σάρκα μέν μιαίνουσι, κυριότητα δέ αθετούσι, δόξας δέ βλασφημούσι]. Αλλά θα πρέπει να υπογραμμίσουμε τον αμφίβολο χαρακτήρα αυτών των κειμένων: για ποια εξουσία γίνεται λόγος εδώ; Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι σταθερά υπενθυμίζεται πως κάθε εξουσία ανήκει στον Θεό.
Τέλος, στην πρώτη επιστολή του Παύλου προς Τιμόθεο (β, 1-2), «παρακαλώ λοιπόν, πριν απ’ όλα, να κάνετε προσευχές, ικεσίες, αιτήσεις, πράξεις χάριτος για όλους τους ανθρώπους, για τους βασιλείς και για όλους όσοι έχουν ανώτερη περιωπή, για να διάγουμε μια ζωή ήρεμη και ειρηνική με ευλάβεια και τιμιότητα» [Παρακαλώ ούν πρώτον πάντων ποιείσθαι δεήσεις, προσευχάς, εντεύξεις, ευχαριστίας, υπέρ πάντων ανθρώπων, υπέρ βασιλέων και πάντων των εν υπεροχή όντων, ίνα ήρεμον και ησύχιον βίον διάγωμεν εν πάση ευσεβεία και σεμνότητι].
Να λοιπόν ορισμένα κείμενα του Παύλου, ή εμπνευσμένα απ’ αυτόν, που φαίνεται να εναντιώνονται σ’ όλα όσα είδαμε πιο πάνω. Μένει να θέσουμε ένα πρόβλημα τελείως ακατανόητο (ή, αλίμονο, πάρα πολύ κατανοητό). Από τον 3ο αι. και μετά, οι περισσότεροι θεολόγοι, λησμονώντας αυτό που έχουμε αναδείξει και ήταν σαφώς πασίγνωστο, κράτησαν μόνο το κείμενο του Παύλου (από την Προς Ρωμαίους ιγ [πάσα ψυχή εξουσίαις υπερεχούσαις υποτασσέσθω]), για να κηρύξουν την απόλυτη υποταγή στις αρχές. Και δεν πήραν υπ’ όψη (πράγμα που εμείς θα κάνουμε) σε ποια συμφραζόμενα βρίσκονται αυτές οι φράσεις. Έχουν μάλιστα κρατήσει μόνο μία: «Κάθε εξουσία προέρχεται από τον Θεό» [ου γάρ εστίν εξουσία ει μή υπό Θεού]. Αυτήν θα λένε και θα ξαναλένε κατά τους δεκαέξι αιώνες συνεργασίας της εκκλησίας και του κράτους. “Omnis potestas a Deo”. Ενίοτε ορισμένοι τολμηροί θεολόγοι πρόσθεταν “per populum” (δια του λαού), αλλ’ αυτό ήταν μια λεπτομέρεια δίπλα στην ακόλουθη επιτακτική εντολή: αφού κάθε εξουσία έρχεται από τον Θεό, πρέπει να υπακούετε στην εξουσία όπως στον Θεό. Και είναι πάρα πολύ παράξενο να βλέπουμε δεκάδες θεολόγους να περιέρχονται ενίοτε σε μεγάλη αμηχανία, όταν έχουν να κάνουν με τυράννους… Παραδίδονται σε μια εξωφρενική καζουιστική για να εξηγήσουν ότι η εξουσία έρχεται από τον Θεό μόνον όταν εκείνος που την ασκεί έχει φτάσει σ’ αυτήν νόμιμα, θεμιτά και ειρηνικά, και αν ασκεί την εξουσία του ηθικά και κανονικά. Αλλά όλ’ αυτά δεν θ’ αμφισβητούσαν σε τίποτε τη γενική και απλή τάξη πραγμάτων. Το ίδιο και κατά τη Μεταρρύθμιση: ο Λούθηρος, στον πόλεμο των χωρικών, θα στηριχτεί σ’ αυτό το κείμενο για να ζητήσει από τους γερμανούς φεουδάρχες να τσακίσουν την εξέγερση. Όσο για τον Καλβίνο, τονίζει κυρίως το γεγονός ότι ο Βασιλέας είναι πάντα νόμιμος εκτός εάν επιτίθεται στην εκκλησία. Αν οι αρχές αφήνουν τους χριστιανούς ν’ ασκούν ελεύθερα τη λατρεία τους, δεν έχουμε να πούμε τίποτε εναντίον τους. Λέω, λοιπόν, ότι εδώ βρισκόμαστε μπρος σε μια απίστευτη προδοσία της αρχικής χριστιανικής σκέψης και ότι αυτή η προδοσία προέρχεται σαφώς από την τάση για συμμόρφωση και από την ευκολία της υπακοής. Όπως και αν έχει, ο ένας και μοναδικός κανόνας που έχουν κρατήσει από τα πάμπολλα αυτά κείμενα είναι οι τέσσερις λέξεις “Omni potestas a Deo!” Θα επιχειρήσουμε να εξετάσουμε πιο επισταμένα αυτά τα κείμενα του Παύλου.

Και η πρώτη δουλειά που πρέπει να κάνουμε, όπως κάνουμε με όλα τα βιβλικά κείμενα (και με όλα τα κείμενα!), είναι ν’ αρνηθούμε ν’ αποσπάσουμε τρεις λέξεις από το σύνολο της επιχειρηματολογίας και να εξετάσουμε σε ποιο πλαίσιο εντάσσονται αυτές οι τρεις λέξεις. Ας πάρουμε, λοιπόν, αυτό το σύνολο. Ένα μεγάλο κεφάλαιο αυτής της επιστολής του Παύλου προς Ρωμαίους ολοκληρώνεται στα τέλη του κεφ. ια, με μια εκτενή μελέτη των σχέσεων του εβραϊκού λαού με τους χριστιανούς. Αρχίζει μια νέα επιχειρηματολογία που καλύπτει τα κεφάλαια ιβ, ιγ και ιδ (όπου βρίσκεται και το χωρίο μας). Το εκτενές αυτό κείμενο αρχίζει ως εξής (ιβ, 2): «Μη συμμοφρώνεστε στον παρόντα αιώνα αλλά να μετασχηματιστείτε με την ανανέωση της διάνοιάς σας…» [καί μή συσχηματίζεσθαι τώ αιώνι τούτω, αλλά μεταμορφούσθαι τή ανακαινώσει τού νοός υμών…]. Άρα το γενικό σύνθημα του Παύλου, το ουσιαστικό, είναι να μη συμμοφρώνονται, να μην υπακούουν στις τάσεις, στις μόδες, στα ρεύματα σκέψης της κοινωνίας στην οποία βρίσκονται οι χριστιανοί, να μην υφίστανται τη «μορφή» της, αλλά να «μετασχηματίζονται», ν’ αποκτούν μια «νέα μορφή» με την ανανέωση της διάνοιάς τους (εξετάζετε τα πάντα από μια νέα σκοπιά!) που είναι η σκοπιά … της θέλησης του Θεού και της αγάπης!). Είναι προφανώς ιδιαίτερο ξεκίνημα, για να πει μετά: «Να υπακούετε στις πολιτικές αρχές!» Μετά αρχίζει μια μακρά διδασκαλία περί αγάπης: της αγάπης μεταξύ των χριστιανών μέσα στην εκκλησία (ιβ, 3-8). Της αγάπης για όλους τους ανθρώπους (ιβ, 9-13). Της αγάπης για τους εχθρούς (η διαταγή να μην εκδικείστε ποτέ. Να ευλογείτε αυτούς που σας καταδιώκουν) (ιβ, 14-21), στην οποία άλλωστε συναντούμε πάλι την αγάπη για όλους (να συμβιώνετε ειρηνικά μ’ όλους τους ανθρώπους). Έπειτα έρχεται το κείμενό μας για τις πολιτικές αρχές. Κι αμέσως ξαναρχίζει η διδασκαλία περί αγάπης: «να μην αδικείτε κανέναν». Τέλος, στο ιδ κεφάλαιο, επαναλαμβάνει διεξοδικά, με επακριβείς κανόνες διαγωγής, αυτή την «πρακτική» της αγάπης (φιλοξενία, όχι κατάκριση, υποστήριξη των αδυνάμων κτλ.). Αυτό είναι λοιπόν το γενικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το κείμενό μας για την εξουσία. Φαίνεται πολύ παράξενο που αυτή η μεγάλη, καλοδομημένη μελέτη ορισμένοι εξηγητές έχουν σκεφτεί πως ήταν στην πραγματικότητα μια «παρεμβολή» και πως το κείμενο αυτό δεν ήταν του Παύλου! Αλλά η δική μου γνώμη είναι ότι έχει σαφώς εδώ τη θέση του και είναι όντως του Παύλου! Έχουμε δει πώς προχωρεί από το «πρέπει ν’ αγαπάμε» τους φίλους, τους ξένους, τους εχθρούς … και εδώ ακριβώς βρίσκεται το κείμενο για τις πολιτικές αρχές! Μ’ άλλα λόγια: οφείλεις (στο πλαίσιο της πίστης σου) ν’ αγαπάς τους εχθρούς σου. Ε, πρέπει επίσης και επιπλέον να σέβεσαι τις πολιτικές αρχές! (δεν λέει ότι πρέπει να τις αγαπάς, αλλά να δέχεσαι τις διαταγές τους.) Πρέπει να σας υπενθυμίσω ότι οι εξουσίες αυτές κατέχουν την εξουσία από τον Θεό! Μα ναι! ας θυμίσουμε την ιστορία του βασιλέα Σαούλ, που κι αυτός, κακός βασιλέας και τρελός, είχε πάρει την εξουσία απ’ τον Θεό! Μα αυτό δεν σήμαινε πως ήταν καλός, δίκαιος και αξιαγάπητος! Άλλωστε, σ’ αυτή τη γραμμή, ένας από τους καλύτερους σχολιαστές του κειμένου αυτού, ο A. Maillot, το προσκολλά ευθέως στο τέλος του κεφαλαίου ιβ: «Μην αφήνεις να σε νικά το κακό, αλλά ξεπέρασε το κακό με το καλό. Κάθε άνθρωπος [συνεπώς] οφείλει να υποτάσσεται στις ανώτερες αρχές κτλ.» [μή νικώ υπό τού κακού, αλλά νίκα εν τώ αγαθώ τό κακόν. Πάσα ψυχή εξουσίαις υπερεχούσαις υποτασσέσθω]. Μ’ άλλα λόγια, ο Παύλος τοποθετείται σ’ αυτή την αρχική χριστιανική εκκλησία, η οποία, ομόφωνα, εχθρευόταν το κράτος, την αυτοκρατορική εξουσία, τις πολιτικές αρχές, οπότε, σ’ αυτό το κείμενο, πάει να μετριάσει την εχθρότητά τους και τους λέει: «Να θυμάστε ότι οι πολιτικές αρχές είναι άνθρωποι [η αφηρημένη έννοια «κράτος» δεν υπήρχε] και ότι αυτούς τους ανθρώπους, ως τέτοιους, πρέπει επίσης να τους αποδεχόμαστε και να τους σεβόμαστε». Εν τούτοις, υπάρχει ένας πολύ μεγάλος περιορισμός, σ’ αυτή τη συμβουλή του Παύλου: όταν λέει (ιγ, 7) «Να δίνετε σ’ όλους αυτό που τους οφείλετε: τον φόρο σ’ αυτόν που οφείλετε φόρο, τον φόρο υποτέλειας σ’ αυτόν που οφείλετε τον φόρο υποτέλειας, τον φόβο σ’ αυτόν που οφείλετε τον φόβο, την τιμή σ’ αυτόν που οφείλετε την τιμή» [απόδοτε ούν πάσι τάς οφειλάς, τώ τόν φόρον τον φόρον, τώ τό τέλος τό τέλος, τώ τόν φόβον τόν φόβον, τώ τήν τιμήν τήν τιμήν]. Όχι αδικαιολόγητα, το συνδέουν αυτό με την απάντηση του Ιησού για τον φόρο: και εδώ τα λεγόμενα είναι ολοφάνερα. Δεν οφείλετε ούτε φόβο ούτε τιμή στις πολιτικές αρχές και στους δικαστές! Ο μόνος που πρέπει να φοβάστε είναι ο Θεός. Ο μόνος στον οποίο οφείλετε τιμή είναι ο Θεός. (…)

Κατ’ αρχήν, μένει να δούμε τρία σημεία· το ένα δεν παρουσιάζει καμία δυσκολία, το έχουμε ήδη συναντήσει, είναι η πληρωμή των φόρων. Οι χριστιανοί δεν πρέπει ν’ αρνούνται να πληρώνουν τον φόρο. Τελεία και παύλα. Το δεύτερο είναι πιο αξιοπρόσεκτο: είναι η προσευχή για τις πολιτικές αρχές. Έχουμε δει το κείμενο του Παύλου στο οποίο συστήνει να προσευχόμαστε «για τους βασιλείς» (ο πληθυντικός υποδεικνύει ότι δεν μπορούμε να κάνουμε την ίδια ανάλυση όπως για το κείμενο του Πέτρου), δηλαδή για όλους όσοι κατέχουν μια εξουσία, μια κυβερνητική θέση. Ε λοιπόν, το κείμενο επιβεβαιώνει τα όσα εξηγούσα πιο πάνω. Πράγματι, ο Παύλος λέει: «Να προσεύχεστε για όλους τους ανθρώπους, για τους βασιλείς και για όσους έχουν ανώτερη περιωπή». Άρα εδώ πρόκειται για ειδική περίπτωση τού «να προσεύχεστε για όλους τους ανθρώπους», μάλιστα! ακόμη και για τους βασιλείς και τους δικαστές! Τους απεχθάνεστε, αλλά εν τούτοις να προσεύχεστε γι’ αυτούς! Γιατί κανένας δεν πρέπει να είναι αποκλεισμένος από τη διαμεσολάβησή σας, από την προσφυγή σας στην αγάπη του Θεού γι’ αυτούς. Αυτό μπορεί να φαίνεται τελείως τρελό, αλλά έχω γνωρίσει γερμανούς χριστιανούς[1] πολύ μπλεγμένους στην αντίσταση εναντίον του Χίτλερ, που έφτασαν μέχρι να οργανώνουν συνωμοσίες και προσεύχονταν γι’ αυτόν! Δεν μπορούμε να θέλουμε τον απόλυτο θάνατο του πολιτικού μας αντιπάλου Αλλά ασφαλώς η προσευχή αυτή δεν είναι της τάξης ενός Te Deum! Το ζήτημα δεν είναι να προσευχόμαστε για να διατηρηθεί η εξουσία στη θέση της, ούτε να νικά ούτε να μένει στη θέση της! Προσευχόμαστε για να «μεταστραφεί» (δηλαδή: ν’ αλλάξει διαγωγή, τρόπο δράσης), για ν’ απαρνηθεί τη βία και τη δικτατορία της, για να γίνει αξιόπιστη κτλ.: αλλά πρέπει να προσευχόμαστε γι’ αυτήν, όχι εναντίον της. Αφού, στη χριστιανική πίστη, θα προσευχόμαστε για τη σωτηρία της! (Πράγμα που σαφώς δεν έχει καμία σχέση με το: «Να επαγρυπνούμε για τη σωτηρία της αυτοκρατορίας».) Και η προσευχή αυτή οφείλει να γίνεται ακόμη και αν, κατά την ανθρώπινη γνώμη μας, δεν υπάρχει ελπίδα ν’ αλλάξει! Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι τα κείμενα αυτά για τον σεβασμό και την προσευχή για τις πολιτικές αρχές έχουν πιθανότατα γραφεί την εποχή των πρώτων διωγμών των χριστιανών από τον Νέρωνα, ή αμέσως μετά. Για άλλη μια φορά, όπως ο Παύλος στην προς Ρωμαίους (ιγ), πρέπει να λέμε στους χριστιανούς: «Είστε αγανακτισμένοι μ’ αυτούς τους διωγμούς, είστε έτοιμοι να ξεσηκωθείτε, οπότε, αντί γι’ αυτό, προσευχηθείτε γι’ αυτές τις πολιτικές αρχές. Το μόνο αληθινό σας όπλο είναι ν’ απευθύνεστε στον Θεό σας, γιατί μόνον αυτός αποδίδει την υπέρτατη δικαιοσύνη».”
Τέλος, δεν θα μπορούσα να κλείσω τις σκέψεις γι’ αυτό το κείμενο που, αλίμονο! έχει προσανατολίσει λάθος τις εκκλησίες και τη χριστιανοσύνη μετά τον 3ο αι., χωρίς να υπενθυμίσω μια μελέτη που έγινε πριν τριάντα χρόνια[2]: η λέξη που χρησιμοποιείται στις σκέψεις αυτές είναι η ελληνική «εξουσίαι», που σημαίνει «αρχές» και ορίζει το σύνολο των δημόσιων εξουσιών. Αλλά στην Καινή Διαθήκη η λέξη έχει άλλη σημασία: το «εξουσίαι» ορίζει τις εξουσίες/ισχείς με αφηρημένο, πνευματικό, θρησκευτικό χαρακτήρα. Ο Παύλος μάς λέει ότι πρέπει ν’ αγωνιζόμαστε εναντίον των «εξουσιών» που έχουν το θρόνο τους στον ουρανό. Για παράδειγμα, ορισμένοι φρονούν ότι οι Άγγελοι είναι Εξουσίαι. ο Cullmann και ο G. Dehn έχουν συμπεράνει απ’ αυτό τα ακόλουθα: «Αφού χρησιμοποιείται η ίδια λέξη, θα πρέπει να υπάρχει μεταξύ τους μια κάποια σχέση!» Μ’ άλλα λόγια, τα κείμενα της Καινής Διαθήκης θα μπορούσαν να μας κάνουν να σκεφτούμε ότι οι γήινες, πολιτικές, στρατιωτικές αρχές θεμελιώνονται πράγματι σε μια σχέση με τις πνευματικές εξουσίες/ισχείς, που δεν θα τις ονομάσω «ουράνιες» αφού μπορεί να είναι κακές και δαιμονικές. Η ύπαρξη αυτών των πνευματικών εξουσιών εξηγεί την οικουμενικότητα των πολιτικών εξουσιών και συνάμα το εκπληκτικό γεγονός ότι οι άνθρωποι θεωρούν αυτονόητο να υπακούουν σ’ αυτές! Και αυτές ακριβώς οι πνευματικές αρχές/εξουσίες εμπνέουν τους κυβερνώντες. Ε λοιπόν, οι αρχές/εξουσίες αυτές μπορεί να είναι καλές ή κακές, «αγγελικές» ή «δαιμονικές» [σατανικές]. Γιατί οι γήινες αρχές/εξουσίες αντανακλούν εκείνους στων οποίων τα χέρια έχουν πέσει. Θα καταλάβουμε τότε ότι ο Παύλος, σ’ αυτά τα χωρία της προς Ρωμαίους επιστολής, έγραψε: «οι αρχές/εξουσίες που υπάρχουν αυτή την εποχή έχουν τοποθετηθεί από τον Θεό». Και, απεναντίας, όλοι οι προτεστάντες θεολόγοι έγραφαν ήδη από το 1933 ότι το χιτλερικό κράτος ήταν ένα «δαιμονικό/σατανικό» κράτος, που είχε πέσει στα χέρια μιας δαιμονικής ισχύος. Αυτό το θυμίζω όχι μόνο για να πω ότι η στάση της πρώτης γενιάς δεν ήταν απολύτως ομόφωνη: δίπλα στο μεγάλο ρεύμα, σύμφωνα με το οποίο έπρεπε να καταστραφεί το κράτος, υπήρχαν εκείνοι που είχαν μια μετριοπαθέστερη στάση (αλλά πότε υπακοή χωρίς όρους!). Το πιο σημαντικό για μένα είναι το εξής: ο Παύλος (προς Κολοσσαείς β, 15) μιλά για τη νίκη του Ιησού πάνω στο κακό και στο θάνατο, και λέει: «ο Χριστός έχει απογυμνώσει από την ισχύ τους όλες τις κυριαρχίες και τις αρχές/εξουσίες, και τις έχει παραδώσει στον λαό να τις δει, θριαμβεύοντας πάνω τους δια του σταυρού» [απεκδυσάμενος τάς αρχάς καί τάς εξουσίας εδειγμάτισεν εν παρρησία, θριαμβεύσας αυτούς εν αυτώ]. Αυτό είναι θεμελιώδες: έχουμε δει πιο πάνω ότι η σταύρωση του αθώου φανερώνει την κακότητα των αρχών/εξουσιών. Ο Παύλος εδώ πηγαίνει ακόμα πιο μακριά! Στη χριστιανική σκέψη, η σταύρωση του Χριστού είναι η αληθινή του νίκη πάνω σ’ όλες τις εξουσίες/ισχείς, του ουρανού ή της κόλασης (δεν αναφέρομαι στην ύπαρξή τους, αλλά μόνο στη βεβαιότητα της εποχής εκείνης), επειδή μόνον εκείνος υπάκουσε απόλυτα στη θέληση του Θεού, αφού αποδέχθηκε μέχρι την καταδίκη, τη θανάτωση, και σκανδαλίστηκε (ο Ιησούς δεν καταλαβαίνει πια τίποτε από τα όσα του συμβαίνουν: Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;). Αμφιβάλλει για το τι καταλαβαίνει, αμφιβάλλει για την αποστολή του, αλλά δεν αμφιβάλλει για τη θέληση του Θεού και υπακούει απόλυτα. Γνωρίζω πόσο σκανδαλίζεται ένας μη χριστιανός βλέποντας έναν Θεό που ζητά αυτό το θάνατο… Αλλά το ερώτημα είναι: ως πού μπορεί να φτάσει η αγάπη; Ποιος θ’ αγαπά τον Θεό απόλυτα, σε σημείο που να χάσει τον εαυτό του; Αυτή είναι η δοκιμασία που σταμάτησε έγκαιρα για τον Αβραάμ, είναι και η δοκιμασία και η οργή του Ιώβ. Μόνον ο Ιησούς υπάκουσε ως το τέλος (κι ας ήταν ελεύθερος να μην υπακούσει!). Και γι’ αυτό, επειδή αγάπησε τον Θεό πέρα από τα ανθρώπινα όρια, «απογύμνωσε» τις εξουσίες/ισχείς από την εξουσία/ισχύ τους! Δεν υπάρχουν πια δαίμονες που αντέχουν, δεν υπάρχουν πια ανεξάρτητες «εξουσίαι»: στο εξής, είναι όλες υποταγμένες στον Χριστό. Στο εξής, μπορούν ακόμη να εξεγείρονται, προφανώς, αλλά έχουν νικηθεί εκ των προτέρων. Και πολιτικά, αυτό σημαίνει ότι η εξουσία που επιβιώνει δίπλα στην, ή πέρα από την, πολιτική εξουσία/ισχύ έχει νικηθεί κι αυτή, και συνεπώς ότι η πολιτική εξουσία/ισχύς δεν είναι ποτέ μια τελευταία αρχή/εξουσία, είναι πάντα σχετική. και δεν μπορούμε να περιμένουμε απ’ αυτήν τίποτε παραπάνω από κάτι σχετικό και αμφισβητήσιμο! Αυτό είναι το νόημα τούτης της φράσης του Παύλου, που δείχνει πόσο πρέπει να σχετικοποιήσουμε τη διατύπωσή του: «Κάθε εξουσία έρχεται από τον Θεό» (που τον έχουμε απολυτοποιήσει). Ναι! Μα κάθε εξουσία έχει νικηθεί εν Χριστώ!

[1] Δεν είναι πιθανόν περιττό να θυμίσουμε ότι οι μόνοι που οργάνωναν αντίσταση ενάντια στον Χίτλερ, από το 1936, ήταν οι γερμανοί προτεστάντες της Bekenntiss Kirche.

[2] O. Cullmann, Le Salut dans l’ Histoire, Delachaux 1966

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.