Maleficent

Δεν είναι κακιά, απλά παρασύρθηκε.

Δείτε το κλασικό κινούμενο Ωραία Κοιμωμένη της Walt Disney σήμερα και η πιο συγκλονιστική στιγμή είναι όταν η Μαγκούφισσα, λίγο πριν μεταμορφωθεί σε δράκο, επικαλείται ανοιχτά “όλες τις δυνάμεις της κολάσεως.” Αυτή η ταινία κυκλοφόρησε το 1959, σε μια εποχή που απλά λέγοντας ότι ένας κακοποιός ήταν κακός ήταν τόσο μια επαρκής όσο και μια ικανοποιητική αιτιολόγηση για το γιατί πρέπει να καταπολεμηθεί και να νικηθεί.

Όχι πια.

Σήμερα οι κακοποιοί χρειάζονται ιστορίες προέλευσης. Το κακό πρέπει να έχει μια ψυχολογική, κοινωνιολογική, ή βιολογική αιτία. Σήμερα, απορρίπτουμε το δόγμα του προπατορικού αμαρτήματος. Αντιθέτως κηρύττουμε ότι ο άνθρωπος είναι το μέτρο όλων των πραγμάτων και είναι (τουλάχιστον ατομικά) εγγενώς καλός.

 Image: Disney Enterprises, Inc. Η Αντζελίνα Τζολί στο 'Maleficent'

Η Αντζελίνα Τζολί στο ‘Maleficent’. Φωτό: Disney Enterprises, Inc.

Ωστόσο, τους τελευταίους δύο αιώνες, ενώ αυτό το κοσμικό δόγμα έχει επικρατήσει, έχουμε βομβαρδιστεί από καθημερινές υπενθυμίσεις του πόσο ικανοί είμαστε να προκαλούμε μεγάλα κακά. Πέφτουμε στη δικαιολόγηση να ονοματίζουμε την πλάνη, αποκαλώντας τους δράστες τέτοιων ενεργειών “άρρωστους”. Λες και με το αντικαθιστούμε τη λέξη “αμαρτωλός” με το “άρρωστος” ξεδιαλύνει κατά κάποιο τρόπο το αιώνιο μυστήριο για το πώς εκείνοι που γεννήθηκαν καλοί έγιναν ικανοί να κάνουν τόσο πολύ κακό.

Ή ψάχνουμε για ένα τραύμα που μετέτρεψε το μικρό και αθώο σε ένα διεστραμμένο αναζητητή εκδίκησης. Όσο χειρότεροι οι παραδοσιακοί κακούργοι, τόσο πιο φρικτό το τραύμα τους θα πρέπει να ήταν για να μετριάσουμε, αν όχι να δικαιολογήσουμε, τις δικές τους ανήθικες πράξεις. Όταν συνεχώς προσπαθούμε να αποκαταστήσουμε τη φήμη των κακοποιών, μεταφέρουμε την ευθύνη για το κακό πέρα από το άτομο που κάνει το κακό, και σε θεσμικούς όσο και περιβαλλοντικούς παράγοντες που θεωρούμε ότι κάνουν τα ανθρώπινα τέρατα αυτά που είναι.

Η λογική πίσω από αυτές τις ψυχολογικές αιτιολογίες για το κακό είναι αδύναμη. Είναι πιθανόν να υποφέρει σε μεγάλο βαθμό και να μην γίνει (κατά συρροή) δολοφόνος. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ακόμη και αν αυτές οι αφηγήσεις μας προσφέρουν στιγμιαία ικανοποίηση—βλέπουμε τις σκοτεινές πλευρές μας να ξεπλένονται—σπάνια ικανοποιούν σε ένα βαθύτερο επίπεδο.

Το όνομα Maleficent κυριολεκτικά σημαίνει “επιβλαβώς μοχθηρή.” Σε αυτήν τη νέα ταινία, στο μεταμορφούμενο κοράκι της του έχει επίσης δοθεί ένα όνομα: Ντιάβαλ. Αλλά μην περιμένετε να συμμορφώνονται στις ταμπέλες που τους φοράνε φοβισμένοι και καχύποπτοι άνθρωποι.

Η αλήθεια είναι, ότι το Maleficent οφείλει τόσα πολλά στους Στοιχειωμένους του Γκρέγκορι Μαγκουάιρ όπως και στην Ωραία Κοιμωμένη της Disney. Και θέλω να το τονίσω αυτό: βασικά, δεν έχω τίποτα εναντίον των μεταμοντέρνων αποδομήσεων των κλασικών παραμυθιών. Όταν γίνεται καλά—και η νουβέλα του Μαγκουάιρ είναι ένα καυστικό αριστούργημα—αυτά τα είδη των επαναδιατυπωμένων αφηγήσεων μάς κάνουν να δίνουμε προσοχή σε ιδέες που είναι συχνά κατεσταλμένες στις αυθεντικές ιστορίες. Τονίζουν τη λεπτή γραμμή που χωρίζει την ψυχαγωγία από την προπαγάνδα. Ένας μύθος είναι, ύστερα από όλα, μια ιστορία με ερμηνευτική δύναμη, και είναι στη φύση μας για τους προνομιούχους και ισχυρούς να προωθούν αυτές τις ερμηνείες που δικαιολογούν επίσης ένα ιδιοτελές στάτους κβο.

Αλλά συγκρίνοντας τους Στοιχειωμένους με το Malificent επισημαίνει το πρόβλημα: το Malificent είναι πραγματικά ακριβώς μια αντιστροφή του παραμυθιού, όχι μια αποδόμηση. Στο Στοιχειωμένοι, η Ephaba (Η Κακιά Μάγισσα της Δύσης) πράγματι κάνει αυτά που τη σημαδεύουν ως κακοποιό στις πηγές που αποδομούνται. Το πάθος προέρχεται από την κατανόηση του Μαγκουάιρ ότι το κοινό είναι ικανό να διάκειται φιλικά προς ένα άτομο παρόλο που καταδικάζει τις πράξεις του.

Το Maleficent δεν έχει αυτό το είδος της εμπιστοσύνης στο κοινό του. Οι διαφημίσεις του υπόσχονται ότι τώρα θα γνωρίσουμε την αληθινή ιστορία. Η ταινία δεν μας καλεί να δούμε την Ωραία Κοιμωμένη από μια διαφορετική οπτική γωνία· απλά απορρίπτει αυτήν την αρχική ιστορία ως ψεύτικη και την αντικαθιστά μια άλλη ιστορία, στην οποία τα αρχικά θύματα αποκαλύπτονται ότι είναι οι διεφθαρμένοι και η αυθεντική γριά μάγισσα αποκαλύπτεται ως η πληρέστερη ενσάρκωση της αληθινής αγάπης.

 Image: Disney Enterprises, Inc. Elle Fanning in 'Maleficent'

Η Έλι Φάνινγκ στο ‘Maleficent’. Φωτό: Disney Enterprises, Inc.

Η εισαγωγική αφήγηση μιλάει για δύο βασίλεια, οι βάλτοι κατοικούνται από καλοκάγαθες νεράιδες και δέντρα που περπατάνε και ένα κοσμικό βασίλειο γεμάτο με “τύπους όπως εσείς κι εγώ.” Δεν είναι τυχαίο ότι σε αυτό το σκηνικό, ούτε ο βάλτος ούτε το ανθρώπινο βασίλειο λέγεται ότι είναι κατοικημένο με ένα μείγμα από καλές και κακές ψυχές. Ο Βασιλιάς Στέφαν υποτίθεται πως δεν είναι ένας μεμονωμένα κακός· είναι αντιπροσωπευτικός της φυλής του. Ως παιδί έχει μια στοιχειώδης γνώση του σωστού και του λάθους, αλλά είναι κυριευμένος από τους “πειρασμούς του ανθρώπινου βασιλείου” και “την απληστία και το φθόνο των ανθρώπων.” (Το όραμα της ανθρώπινης φύσης και ηθικής ανάπτυξης εδώ είναι πολύ πιο Μπλέηκ απ’ ό,τι Βιβλικό.)

Αναμεμειγμένο σε μια μικρή πολιτική αλληγορία—ο πατέρας του Στέφαν αποφασίζει να διεξάγει μια προληπτική στρατιωτική εκστρατεία για να πατάξει “μια ανερχόμενη εξουσία στους moors”—και ριγμένο σε μια σοκαριστική τσαπατσούλικη μεταφορά βιασμού, και το κοινό μπορεί να αρχίσει να ελπίζει ότι οι εξουσίες κάποιας υπερφυσικής οντότητας θα αντιτασσόντουσαν σε κάποιονΤα σκοτεινά του, σκοτεινά πράγματα, με τον Στέφαν, ο εκπρόσωπος της εξουσίας και της πατριαρχίας, ακριβώς το τέρας που η Μαγκούφισσα θεωρούνταν ότι ήταν κάποτε.

Είναι πάντα μια παρακινδυνευμένη πρόταση το να αντιστρέφεις δραματικά πολιτικές και κοινωνικές συντηρητικές ιστορίες. Αλλά το Maleficent πάσχει από ιδιαίτερα κακό τάιμινγκ. Γεμάτοι ευφορία από ένα μεγάλο Χολιγουντιανό έπος (Nώε) στο οποίο οι δαίμονες ήταν εξανθρωπισμένοι και οι άνθρωποι ήταν δαιμονοποιημένοι, ένα άλλο μπλοκμπάστερ της Disney (Ψυχρά και Ανάποδα) που υποδηλώνει ότι όλοι οι άνθρωποι είναι άτιμοι και η αληθινή αγάπη υπάρχει μόνο στην αδελφικότητα, και μια σειρά από δυστοπικά φρανσάιζ φαντασίας (Οι Διαφορετικοί, Αγώνες Πείνας, Star Trek: Into Darkness) που απεικονίζουν ολοκληρωτικές κυβερνήσεις να αποκαλούν αναζητητές της αλήθειας ως τρομοκράτες, το κοινό μπορεί να είναι πιο επιρρεπές στο να αναγνωρίσει ότι το κακό του Maleficent είναι καλό.

Ακόμα κι έτσι, αυτό θα μπορούσε να είχε μετριαστεί αν η ταινία ήταν καλύτερη. Αλλά είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι αυτή η ταινία είχε ένα αναφερόμενο μπάτζετ 200 εκατομμυρίων δολαρίων. Το σενάριο χρειάζεται ένα άλλο προσχέδιο. Η δεύτερη πράξη σέρνεται υπερβολικά. Ακόμη και στην καλύτερη περίπτωση, το 3D τείνει να ξεπλύνει τα χρώματα και να κάνει τα πάντα σε μια ταινία να δείχνουν πιο σκοτεινά. Σε ένα θρίλερ ή ταινία δράσης, αυτό είναι ενοχλητικό. Αλλά για εκείνους από εμάς των οποίων οι πιο δυνατές αναμνήσεις της Ωραίας Κοιμωμένης είναι δεμένες με τη χρωματιστή παλέτα, η σκοτεινή μπλε-γκρι ομίχλη που καλύπτει τα πάντα στο Maleficent είναι μια μεγάλη απογοήτευση.

Μην περιμένετε τίποτε νεύματα στο εμπνευσμένο από τον Τσαϊκόφσκι μουσικό θέμα του κλασσικού της Disney, επίσης. Ενώ αυτή η μουσική βοήθησε να κάνει το κινούμενο να δείχνει κυκλοθυμικό και ανατριχιαστικό, το σύγχρονο μουσικό θέμα συνεχίζει να πετυχαίνει τις ίδιες φωναχτές συγκινητικές σημειώσεις ξανά και ξανά: επίθεση, επίθεση, επίθεση.

Η Αντζελίνα Τζολί είναι φυσικά επιβλητική, και αυτό λειτουργεί προς όφελός της σε ταινίες όπως το Salt και το Tomb Raider. Εδώ είναι τόσο προσδεμένη στο μακιγιάζ και το κοστούμι που φαίνεται δύσκολο γι’ αυτήν ακόμα και να κινηθεί. Γιατί να υπογράφεις με ένα από τα πρώτα ονόματα του Χόλιγουντ και ύστερα να το χρησιμοποιείς σαν ένα ανθρώπινο CGI;

Παρ’ όλες αυτές τις αποτυχίες, δεν παραιτήθηκα από την ταινία μέχρι περίπου το τέλος. Συνέχισα να ελπίζω ότι όλες αυτές οι αδέξιες εκτελεσμένες αλλαγές στο αγαπημένο παραμύθι θα εξυπηρετούσαν κάποιο θεματικό σκοπό—θα έδιναν κάποιο είδος θετικού μηνύματος ή ανεξίτηλης στιγμής που δικαιολογεί την όλη άγαρμπη επιχείρηση. Εκείνη τη στιγμή σχεδόν ήρθαν σε μένα όταν ένας δευτερεύων χαρακτήρας εναποτέθηκε μπροστά στην αναίσθητη πριγκίπισσα και είπε να στρωθεί στη δουλειά. Όταν πρότεινε ότι ίσως υπάρχει κάτι όχι αρκετά καλό και σωστό σχετικά με το να φιλάς ένα δεκαέξι χρονών κορίτσι που μετά βίας γνωρίζεις και που δεν μπορεί να συναινέσει, φαίνεται για μια στιγμή σαν η ταινία να έχει σκοντάψει τελικά σε κάποια αληθινά επίκαιρη ηθική εικόνα.

 Image: Disney Enterprises, Inc. Imelda Staunton, Lesley Manville and Juno Temple in 'Maleficent'

Ιμέλντα Στόντον, Λέσλεϋ Μανβιλ και Τζούνο Τεμπλ στο ‘Maleficent’. Φωτό: Disney Enterprises, Inc.

Ο δισταγμός του νεαρού διαρκεί όλο κι όλο δέκα δευτερόλεπτα, ωστόσο, και στη συνέχεια τα ανέκφραστα ηλίθια ξωτικά αρχίζουν να τον καλοπιάνουν σαν μια διασταύρωση εφήβων σε συναυλία του Τζάστιν Μπίμπερ και μεθυσμένα κολεγιόπαιδα σε κωμωδία του Τζουντ Απάτο. Δεν πιστεύει στην αληθινή αγάπη; Φίλα την, ήδη. Φίλα την, φίλα την, φίλα την, φίλα την! Το Maleficent κερδίζει ένα έξτρα μισό αστέρι για το ότι δεν αφήνει το αγόρι να διστάσει καθόλου, αλλά ακόμα και στις καλύτερες στιγμές του, εξακολουθεί να υπολείπεται.

Είναι ένα έρημο καλοκαίρι από πλευράς ταινιών για τους νέους. Έτσι ο πειρασμός θα είναι ισχυρός για τους γονείς να χάψουν την ιδέα ότι το Maleficent είναι αρκετά καλό επειδή δεν είναι φριχτό. Και νομίζω ότι ακούω ήδη τους αρχηγούς ομάδων νέων σε ολόκληρη τη χώρα να ετοιμάζουν σύντομες ομιλίες σχετικά με την πραγματική φύση της “αληθινής αγάπης” για να διαβεβαιώσουν τους σκεπτικούς γονείς ότι οι βραδιές ταινιών αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της πνευματικής ανάπτυξης του σύγχρονου εφήβου.

Εν τω μεταξύ, το Godzilla είναι πλέον μια “Χριστόμορφη φιγούρα,” το Hannibal είναι το υδρόψυκτο τηλεοπτικό σόου της στιγμής, και το Cruella de Vil είναι σε εξέλιξη για το 2015. Θα έλεγα ότι η “αντίσταση είναι μάταιη”, αλλά αναμένω ακράδαντα μια επανεκκίνηση του Star Trek: Next Generation όποτε να ‘ναι για να μας ενημερώσει ότι η Μποργκ ήταν απλά μια καλοπροαίρετη αλλά παρεξηγημένη φυλή εξωγήινων.

Υποθέτω ότι θα έχουμε πάντοτε Ναζίδες, παρόλα αυτά.

 

Πηγή

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.